Wydanie internetowe 2026

Relacja inicjatorki i współorganizatorki wydarzenia

PAMIĘĆ „ZAPALIKOWANA” W SERCACH

Wspomnienie o konferencji upamiętniającej mecenasa Stanisława Mierzwę

1. Refleksja własna

Odkrywanie własnych korzeni to proces, który rzadko przypomina prostą ścieżkę; częściej jest to mozolna wędrówka przez labirynt rodzinnych przemilczeń i historycznych wyrw.

Moja własna droga do poznania postaci Stanisława Mierzwy trwała trzy dekady. Przez lata nazwisko to jawiło się jedynie jako odległe echo w kontekście babci męża czy tarnowskiej linii rodziny. W rodzinnych albumach, pośród pożółkłych fotografii, widniał jeden obraz o szczególnym ciężarze gatunkowym: postać mecenasa podczas tzw. procesu krakowskiego. Ten niemy świadek prawdy stał w bolesnej sprzeczności ze szkolną narracją PRL-u jako „kraju szczęśliwości”. Przełomem stał się kontakt z Rodzinnikiem M – rodzajem rodzinnej „biblii”, która wypełniła lukę powstałą przez lata braku wspólnych spotkań. Jednak to impulsy zewnętrzne: odkrycie „ławeczki Mierzwy” w Tarnowie oraz lektura wnikliwych publikacji Mateusza Szpytmy i Radosława Kurka, zrodziły we mnie głęboki imperatyw moralny. Zrozumiałam, że postać mecenasa to nie tylko „historia z książek”, ale żywy etos „człowieka stąd”. Towarzyszące temu poczucie wstydu za lata niewiedzy i żal za straconym czasem zamieniły się w potrzebę propagowania wzorców patriotycznych – ojczyzny, rodziny i szacunku – w czasach, gdy pojęcia te ulegają niebezpiecznej dewaluacji. Właśnie ta osobista potrzeba rehabilitacji pamięci stała się bezpośrednim impulsem do zorganizowania oficjalnego wydarzenia naukowego.

2. Architektura wydarzenia: Konferencja w Dąbrowie Tarnowskiej (2026)

Konferencja upamiętniająca mecenasa Stanisława Mierzwę, która odbyła się w murach Zespołu Szkół im. K. K. Baczyńskiego, stała się płaszczyzną redefinicji lokalnej pamięci. Jej strategicznym celem było nie tylko przytoczenie suchych faktów biograficznych, ale trwałe osadzenie postaci bohatera w lokalnej świadomości jako niezłomnego depozytariusza tradycji witosowskiej.

Spotkanie zrodziło się z mojej inicjatywy przy wsparciu Pani Bożeny Nadolskiej-Walus oraz dzięki osobistej pasji historycznej Pana dyrektora Roberta Pantery.

Wybór daty – 27 stycznia 2026 roku – miał wymiar głęboko symboliczny, przypadając w 121. rocznicę urodzin mecenasa. Ranga wydarzenia znalazła odzwierciedlenie w niezwykle szerokim spektrum gości, co świadczy o uniwersalności przesłania Stanisława Mierzwy:

• Rodzina: syn mecenasa, Wojciech Mierzwa z małżonką Celiną, oraz liczna „linia dąbrowska” (rodziny Sarneckich, Wareckich oraz Kościuków).

• Instytucje i Prelegenci: Radosław Kurek (główny specjalista IPN w Krakowie) oraz Janusz Skicki (kierownik Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach).

• Władze i Samorząd: wicestarosta Krzysztof Bryk, burmistrz Krzysztof Kaczmarski, a także przedstawiciel Rady Powiatu Jan Sipior.

• Środowiska Wiejskie i Instytucjonalne: przedstawiciele Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa Łukasz Ożóg i Tomasz Budyń oraz Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego Wiesław Grochal, pracownicy bibliotek miejskich i gminnych z Dąbrowy Tarnowskiej, Żabna, Olesna, Szczucina.

Program sesji połączył naukowe studium z intymnym świadectwem: od eksperckich wykładów, przez wspomnienia syna oraz rodziny i prezentację wystawy IPN, aż po nowoczesną oprawę artystyczną przygotowaną przez młodzież pod okiem organizatorów.

3. Studium niezłomności: Merytoryczny fundament upamiętnienia

Rzetelna wiedza historyczna jest najskuteczniejszą tamą przeciwko systemowemu zapomnieniu. Prelegenci konferencji ukazali Stanisława Mierzwę jako postać centralną dla niezależnego ruchu ludowego i polskiego państwowca najwyższej próby.

Perspektywa historyczno-prawna. Radosław Kurek, archiwista i autor monografii o mecenasie, przeprowadził syntetyczną analizę jego biografii. Przypomniał drogę od studiów prawniczych na UJ i działalności w „Wiciach”, przez tragiczne doświadczenie Procesu Szesnastu w Moskwie (gdzie Mierzwa jako członek Rady Jedności Narodowej odmówił obciążania kogokolwiek), aż po brutalny „proces krakowski” z 1947 roku. Podkreślono, że mimo 10-letniego wyroku i uwięzienia, mecenas nigdy nie podjął współpracy z reżimem, pozostając symbolem inteligenckiej niezłomności.

Strażnik pamięci Witosa. Janusz Skicki skupił się na roli Mierzwy jako kustosza dziedzictwa Wincentego Witosa. To dzięki jego strategicznej determinacji i niemal siedmioletnim staraniom powstało Muzeum w Wierzchosławicach oraz Towarzystwo Przyjaciół Muzeum. Ukoronowaniem tej drogi było wspomnienie o pośmiertnym nadaniu mecenasowi Orderu Orła Białego przez Prezydenta RP w 2018 roku – najwyższego państwowego uznania dla jego zasług.

Wystawa elementarna IPN. Dopełnieniem sesji była „Wystawa elementarna” przygotowana przez Archiwum IPN z okazji 120. rocznicy urodzin bohatera. Plansze dokumentujące dzieciństwo w Biskupicach Radłowskich, edukację i działalność konspiracyjną pod pseudonimem „Słomka”, ukazywały nierozerwalny związek Mierzwy z ludem, z którego się wywodził i któremu poświęcił życie.

4. Głosy krwi i serca: Osobiste świadectwa rodziny

Wielka historia nabiera barw dopiero przez pryzmat losów jednostki. Osobiste świadectwa rodziny Mierzwów nadały konferencji wymiar głęboko humanistyczny, zastępując „biografię z kamienia” opowieścią pełną emocji.

Niezwykle poruszające było wystąpienie syna, Wojciecha Mierzwy. Przywołał on obrazy, które wyryły się w pamięci dziecka żyjącego w cieniu totalitarnego systemu. Punktem kulminacyjnym stał się gest przekazania dyrektorowi szkoły symbolicznego „palika”. Ten fizyczny przedmiot miał stać się metaforą „zapalikowania” – czyli trwałego osadzenia i zakotwiczenia wartości patriotycznych w sercach lokalnej społeczności.

Konferencję wzbogaciło wystąpienie Adama i Teresy Wareckich z Dąbrowy Tarnowskiej. Przekazanie do zasobów IPN prywatnych listów Stanisława Mierzwy rzuciło nowe światło na codzienność człowieka, który mimo represji potrafił zachować wewnętrzną wolność.

5. Przesłanie dla przyszłości: Edukacja i symbolika

Szkoła pełni strategiczną rolę w zapobieganiu dewaluacji pojęcia patriotyzmu. Konferencja udowodniła, że postać Stanisława Mierzwy może być dla współczesnej młodzieży autentycznym punktem odniesienia, jeśli zostanie przedstawiona językiem łączącym tradycję z nowoczesnością.

Przekaz ten wybrzmiał także w części artystycznej. Młodzież zaprezentowała wokalną interpretację wiersza „Ojczyzna moja” do słów Marii Konopnickiej oraz „Tu się droga załamała”, które zestawiono z filmowym przesłaniem mecenasa wygenerowanym przy użyciu narzędzi AI. Ten technologiczny most pozwolił „ożywić” postać Mierzwy dla pokolenia Gen Z, czyniąc jego etos zrozumiałym i atrakcyjnym.

Znaczenie wydarzenia wykracza daleko poza mury szkoły, odbijając się echem na całym Powiślu Dąbrowskim. List gratulacyjny od wicepremiera, ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza stał się oficjalnym potwierdzeniem, że lokalna inicjatywa ma rangę państwową. Stanisław Mierzwa – wybitny adwokat, konspirator i państwowiec – powrócił do Dąbrowy Tarnowskiej nie jako postać z podręcznika, ale jako wzorzec „człowieka stąd”, którego postawa ma chronić nasze wartości przed ich upadkiem.

W imieniu organizatorów – Roberta Pantery, Bożeny Nadolskiej-Walus i własnym – składam podziękowania szanownym gościom: synowej i synowi Stanisława Mierzwy, prelegentom oraz dalszej rodzinie. Państwa obecność sprawiła, że pamięć o mecenasie Stanisławie Mierzwie została na nowo i na trwałe „zapalikowana” w naszych sercach.

Anna Gromna-Kościuk

Dąbrowa Tarnowska, 14 II 2026

Od redakcji:

Pani Annie Gromnej-Kościuk serdecznie dziękujemy za piękną relację. Z radością opublikowalibyśmy też fotorelację z tego wydarzenia, o którą już teraz bardzo prosimy. Pani Anna, pomysłodawca i współorganizator konferencji, jest absolwentką studiów pedagogicznych i pracuje w Zespole Szkół im. K. K. Baczyńskiego w Dąbrowie Tarnowskiej jako profesorka geografii oraz biologii. Absolwentką studiów pedagogicznych i profesorką języka polskiego oraz wychowania w rodzinie w tamtejszym Zespole Szkól jest także Pani Bożena Nadolska-Walus. Wieloletnim pedagogiem szkolnym jest również dyrektor Pan Robert Pantera, absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Ogromnym liczebnie Zespołem Szkół im. K. K. Baczyńskiego kieruje od 2017 roku. Był posłem na Sejm V kadencji, wicestarostą powiatu dąbrowskiego. Jest znawcą i wielkim pasjonatem najnowszej historii Polski. (WM)