Wydanie internetowe 2025

Relacja prowadzącego uroczystość

UROCZYSTE ZAKOŃCZENIE ROKU STANISŁAWA MIERZWY
W WIERZCHOSŁAWICACH

19 października 2025 roku w Wierzchosławicach odbyły się uroczystości wieńczące obchody ROKU STANISŁAWA MIERZWY – wybitnego działacza ruchu ludowego, adwokata, społecznika oraz bliskiego współpracownika Wincentego Witosa. Wydarzenie to było nie tylko zakończeniem roku poświęconego tej niezwykłej postaci, ale również formą hołdu dla człowieka, którego życie i działalność wpisały się na trwałe w historię walki o wolność, sprawiedliwość i godność polskiej wsi.

Rok 2025 był szczególny. Upłynął pod znakiem czterech znaczących rocznic związanych z osobą Stanisława Mierzwy: 120. rocznicy jego urodzin, 80. rocznicy uprowadzenia do Moskwy wraz z przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego oraz 40. rocznicy jego śmierci i 100-leciem Dożynek Reymontowskich w Wierzchosławicach. Wydarzenia te stały się okazją do przypomnienia sylwetki człowieka niezłomnego, wiernego ideom Wincentego Witosa i tradycjom niezależnego ruchu ludowego.

Obchody rozpoczęła uroczysta Msza Święta w kościele parafialnym w Wierzchosławicach. Następnie uczestnicy wydarzenia przeszli do budynku Szkoły Podstawowej im. 100-lecia Ruchu Ludowego, gdzie odsłonięto mural przedstawiający postaci Wincentego Witosa i Stanisława Mierzwy. Symboliczny obraz ma przypominać kolejnym pokoleniom o przyjaźni, współpracy i wspólnej drodze obu wybitnych synów ziemi: wierzchosławickiej i radłowskiej, które przez lata walczyły o prawa polskiego chłopa i niezależność narodową.

Uroczyste przecięcie wstęgi podczas odsłonięcia muralu w Szkole Podstawowej im. 100-lecia Ruchu Ludowego w Wierzchosławicach upamiętniającego Wincentego Witosa i jego młodego współpracownika Stanisława Mierzwę; od lewej dyrektor szkoły Magdalena Szybilska, przewodnicząca Rady Rodziców Szkoły Podstawowej im. 100-lecia Ruchu Ludowego w Wierzchosławicach Marzena Padło, przewodniczący Samorządu Uczniowskiego Szkoły Podstawowej im. 100-lecia Ruchu Ludowego w Wierzchosławicach Alan Jakubiec, radny powiatu tarnowskiego, nauczyciel w Szkole Podstawowej w Wierzchosławicach Marek Podraza, wójt gminy Wierzchosławice Małgorzata Moskal, zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma, syn Stanisława Mierzwy Wojciech, I zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, prawnuk Wincentego Witosa dr Marek Steindel (fot. Robert Bryl)

Nauczycielom i uczniom za przygotowanie uroczystości dziękuje prawnuk Wincentego Witosa dr Marek Steindel (fot. Robert Bryl)

Po tej części uroczystości złożono kwiaty w kaplicy rodziny Witosów na miejscowym cmentarzu, gdzie spoczywa również Stanisław Mierzwa. Ten gest pamięci i szacunku stanowił wymowne podsumowanie duchowego i patriotycznego wymiaru całego wydarzenia.

Uczestnicy uroczystości przed kaplicą grobową rodziny Witosów na cmentarzu w Wierzchosławicach (fot. Robert Bryl)

Wiązanki kwiatów w kaplicy grobowej rodziny Witosów składają:

od lewej dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał, dyrektor Archiwum IPN Marzena Kruk, I zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma (fot. Robert Bryl)		przewodniczący Rady Gminy Wierzchosławice Dawid Mocny, wójt gminy Wierzchosławice Małgorzata Moskal, wiceprzewodnicząca Rady Gminy Wierzchosławice Halina Popiela (fot. Robert Bryl)
syn Stanisława Mierzwy Wojciech z żoną Celiną i ich starszym synem Tomaszem (fot. Robert Bryl)		uczniowie Szkoły Podstawowej im. Stanisława Mierzwy w Biskupicach Radłowskich z dyrektorem Zespołu Szkolno-Przedszkolnego Krzysztofem Kucharskim (fot. Robert Bryl)

rodzina Stanisława Mierzwy (fot. Robert Bryl)

Warto podkreślić, że ważnym elementem uroczystości była wystawa przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej, zatytułowana „Stanisław Mierzwa”. Ekspozycja znajdująca się przed budynkiem Centrum Kultury Wsi Polskiej im. Wincentego Witosa w Wierzchosławicach ukazywała życie, działalność i dorobek bohatera, prezentując bogaty materiał fotograficzny, dokumentalny oraz biograficzny.

Wystawa biograficzna „Stanisław Mierzwa” przed budynkiem Centrum Kultury Wsi Polskiej im. Wincentego Witosa w Wierzchosławicach (fot. Paweł Zielony, IPN)

Dalsza część uroczystości odbyła się w gmachu Centrum Kultury Wsi Polskiej im. Wincentego Witosa w Wierzchosławicach. Na początku tej części głos zabrali:

- Małgorzata Moskal – wójt gminy Wierzchosławice,

- dr hab. Karol Polejowski – zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej,

- prof. Piotr Kosiak – pełnomocnik ds. organizacji Instytutu im. Witosa,
- Ryszard Ochwat – prezes zarządu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa

oraz dr Wojciech Mierzwa – syn Stanisława Mierzwy.

– Jesteśmy dziś w ludowej stolicy Polski. To stąd wywodzi się przecież dwóch największych przedstawicieli polskiego ruchu ludowego. Ruchu ludowego, który był ostoją polskiej świadomości narodowej i walki, kiedy trzeba było o Polskę walczyć. Jeżeli spojrzymy na życiorys Stanisława Mierzwy, to tam odzwierciedlenie znajdują losy Polski w wieku XX. Nie doczekał wolnej Polski, ale nigdy nie przestał o niej marzyć. To dzięki niemu, jego działalności, działalności dziesiątek i setek tysięcy jemu podobnych, którzy nigdy nie pogodzili się z okupacją niemiecką, a później sowiecką, przetrwała Polska. W sercach i w duszach polskiego narodu.

– powiedział I zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

Przemawiają:

prowadzący spotkanie sekretarz gminy Wierzchosławice Dariusz Lech		wójt gminy Wierzchosławice Małgorzata Moskal
I zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski		pełnomocnik ds. organizacji Instytutu im. Witosa prof. Piotr Kosiak
prezes zarządu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa Ryszard Ochwat		syn Stanisława Mierzwy Wojciech

(fot. Robert Bryl)

Zebrani mieli także okazję zobaczyć inscenizację zatytułowaną „Chłop potęgą jest i basta”, przygotowaną przez uczniów Szkoły Podstawowej w Wierzchosławicach. Młodzi artyści w sposób barwny i poruszający przypomnieli idee, którym hołdował Wincenty Witos i jego współpracownicy – w tym Stanisław Mierzwa.

(fot. Robert Bryl)

Po zakończonej części artystycznej, głos zabrała Pani Marzena Kruk – dyrektor Archiwum IPN, która przedstawiła gościom najważniejsze wydarzenia i inicjatywy – podjęte przez Instytut Pamięci Narodowej, dotyczące ROKU STANISŁAWA MIERZWY. Odbyła się także projekcja filmu dokumentalnego przygotowanego przez IPN o Stanisławie Mierzwie.

Przemawia dyrektor Archiwum IPN Marzena Kruk (fot Sławomir Kasper, IPN)		Zrzut ekranu z filmu pt. 2025 - rok Stanisława Mierzwy w IPN; na Rynku Głównym w Krakowie Stanisław Mierzwa składa Wincentemu Witosowi podczas jego pogrzebu Ostatni raport

Centralnym punktem uroczystości była debata historyczna poświęcona życiu i działalności Stanisława Mierzwy, poprowadzona przez Radosława Kurka – historyka z Oddziału IPN w Krakowie i autora biografii o Mierzwie.

W dyskusji uczestniczyli:

• dr Mateusz Szpytma – zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej,
• dr Wojciech Mierzwa – syn Stanisława Mierzwy,
• dr Marek Steindel – prawnuk Wincentego Witosa,
• Janusz Skicki – kierownik Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach.

Rozmowa została podzielona na trzy części, które kolejno dotyczyły: działalności politycznej Stanisława Mierzwy i jego współpracy z Witosem, losów rodziny Mierzwów w okresie stalinowskim, a także starań o zachowanie pamięci i tradycji niezależnego ruchu ludowego.

Radosław Kurek zaprasza pozostałych uczestników debaty		Od lewej Janusz Skicki, dr Marek Steindel, dr Wojciech Mierzwa, dr Mateusz Szpytma, Radosław Kurek oraz Przemysław Stippa, aktor Teatru Narodowego w Warszawie

(fot. Robert Bryl)

Każda z odsłon dyskusji została poprzedzona odczytem wybranych listów z więzień oraz Listów do Przyjaciela autorstwa mecenasa Mierzwy – przez Przemysława Stippę, aktora Teatru Narodowego w Warszawie – które stanowiły wprowadzenie do kolejnego tematu rozmowy.

Dyskusja była nie tylko naukowym spojrzeniem na dzieje polskiego ruchu ludowego, lecz także osobistym świadectwem potomków i badaczy, dla których spuścizna Mierzwy pozostaje żywa i inspirująca.

Uroczystości w Wierzchosławicach zgromadziły licznych przedstawicieli instytucji państwowych, naukowych i samorządowych. Wśród uczestników byli m.in.:

- Małgorzata Moskal – wójt gminy Wierzchosławice,

- Dawid Mocny – Przewodniczący Rady Gminy Wierzchosławice,
- Wojciech Aleksander – zastępca wójta gminy Wierzchosławice,
- dr hab. Karol Polejowski – I zastępca prezesa IPN,

- dr hab. Filip Musiał – dyrektor Oddziału IPN w Krakowie,
- dr Mateusz Szpytma – zastępca prezesa IPN,

- Marzena Kruk – dyrektor Archiwum IPN,
- Jacek Hudyma – starosta tarnowski,
- Ryszard Ochwat – prezes zarządu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa,
- prof. Piotr Kosiak – pełnomocnik ds. organizacji Instytutu im. Witosa,
- Piotr Łosiński – kierownik Delegatury Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Tarnowie,

- Paweł Zielony – główny specjalista w Archiwum IPN,
- Radosław Kurek – główny specjalista w Oddziałowym Archiwum IPN w Krakowie
- dr Wojciech Mierzwa, syn Stanisława Mierzwy z małżonką Celiną Mierzwą,
- dr Marek Steindel, prawnuk Wincentego Witosa z małżonką Barbarą Steindel,
- Janusz Skicki – kierownik Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach,
- Magdalena Szybilska – dyrektor miejscowej szkoły podstawowej.

Uczestnicy spotkania (fot. Paweł Zielony, IPN)

Honorowy patronat nad wydarzeniem objął Krzysztof Jan Klęczar – wojewoda małopolski, co podkreśla rangę uroczystości i jej znaczenie dla całego regionu.

(fot. Robert Bryl)		(fot Sławomir Kasper, IPN)

I zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski (L) oraz zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma (P) po otrzymaniu od Celiny i Wojciecha Mierzwów i ich syna Tomasza symbolicznych „palików Mierzwy” z okolicznościowymi podpisami

Organizatorami obchodów byli: Gmina Wierzchosławice, Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach, Gminne Centrum Kultury oraz Szkoła Podstawowa im. 100-lecia Ruchu Ludowego.

Uroczystości w Wierzchosławicach były nie tylko zwieńczeniem ROKU STANISŁAWA MIERZWY, lecz także przypomnieniem o wartościach, które przez całe życie reprezentował – miłości do Ojczyzny, przywiązania do ziemi, uczciwości i solidarności społecznej. Dzięki takim wydarzeniom pamięć o nim i o jego dziele pozostaje żywa, inspirując kolejne pokolenia do służby Polsce i drugiemu człowiekowi.

Dariusz Lech

Wierzchosławice, 22 października 2025

Od redakcji: Pan Dariusz Lech w latach 2004-2019 zajmował się ewidencją ludności i dowodami osobistymi w Urzędzie Gminy Wierzchosławice, w latach 2019-2024 był kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Wierzchosławicach, a od 2024 roku jest sekretarzem gminy Wierzchosławice. Dziękujemy Panu Dariuszowi za podzielenie się z czytelnikami Rodzinnika M informacją o tym niezwykłym wydarzeniu i zapraszamy do dalszej współpracy z redakcją informatora.(WM)