Wydanie internetowe 2025

W roku 2025 okrągłych rocznic urodzin i śmierci

WYDARZENIA 8 II 2025 UPAMIĘTNIAJĄCE STANISŁAWA MIERZWĘ
Część druga

Po uroczystościach w styczniu kolejnym wydarzeniem, w lutym 2025 roku, przypominającym postać Stanisława Mierzwy z okazji 120. rocznicy jego urodzin było składanie wieńców i zapalenie zniczy w miejscu pochówku na cmentarzu w Wierzchosławicach oraz publiczna promocja książki Radosława Kurka STANISLAW MIERZWA 1905-1985. Organizatorami wszystkich wydarzeń był Instytut Pamięci Narodowej oraz Miasto i Gmina Radłów przy współudziale Gminnego Centrum Kultury i Czytelnictwa w Radłowie, Stowarzyszenia na rzecz wsi Biskupice Radłowskie, Niepublicznej Szkoły Podstawowej im. Stanisława Mierzwy w Biskupicach Radłowskich.

Spotkanie z autorem publikacji STANISŁAW MIERZWA 1905-1985 w Domu Kultury w rodzinnej miejscowości bohatera książki rozpoczęło się z kilkuminutowym opóźnieniem. Jego porządek nieco zmieniono łącząc obydwa występy poetycko-artystyczne młodzieży tamtejszego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego.

Według obliczeń Pawła Zielonego z Wydziału Badań i Edukacji Archiwalnej Archiwum IPN, jednego z organizatorów uroczystości, liczba osób biorących udział w spotkaniu we wszystkich salach zmieniała się i łącznie wyniosła ponad 150 (nie licząc młodzieży szkolnej).

Sala widowiskowa Domu Kultury w Biskupicach Radłowskich     przed rozpoczęciem zebrania (fot. Benedykt Wierzbicki)

Obrady rozpoczęła dyrektor Gminnego Centrum Kultury i Czytelnictwa w Radłowie Barbara Marcinkowska, a do końca prowadziła je dyrektor Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Marzena Kruk. Po przywitaniu zebranych głos zabierali kolejno: burmistrz Radłowa Mateusz Borowiec, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma, syn Stanisława Mierzwy Wojciech, kierownik Delegatury Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Tarnowie Piotr Łosiński, prezes zarządu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach Ryszard Ochwat, dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Biskupicach Radłowskich Krzysztof Kucharski oraz radny Radłowa Konrad Rudziński.
Przemawiają:

Barbara Marcinkowska	Marzena Kruk	dr Mateusz Szpytma	Mateusz Borowiec
Wojciech Mierzwa	Piotr Łosiński	Ryszard Ochwat	Krzysztof Kucharski

Konrad Rudziński (L) i Krzysztof Kucharski (P)                              List ofiarowany przez K. Rudzińskiego do szkolnej izby pamięci (fot. Benedykt Wierzbicki)

Burmistrz Radłowa Mateusz Borowiec na początku zwrócił się do zebranych słowami: Szanowni Mieszkańcy Ziemi Radłowskiej, Drodzy Goście! Zebraliśmy się tutaj, aby oddać hołd wybitnej postaci naszej ziemi – Stanisławowi Mierzwie, człowiekowi, który całe swoje życie poświęcił sprawie niepodległej Polski i rozwoju ruchu ludowego. Jako prawnik, działacz i patriota, Mierzwa stał się symbolem walki o wolność, demokrację i prawa ludzi pracy. Urodzony w naszej małej ojczyźnie – w Biskupicach Radłowskich – od najmłodszych lat wykazywał wielką troskę o sprawy społeczne i narodowe. Jego prawnicza wiedza i zaangażowanie w działalność publiczną czyniły go niezłomnym obrońcą sprawiedliwości. Był człowiekiem, który rozumiał, że wolność i suwerenność Polski to nie tylko marzenie, ale cel, o który trzeba walczyć każdego dnia.

Dr Mateusz Szpytma przypomniał o aresztowaniach i uwięzieniach Stanisława Mierzwy przed II wojną światową i w okresie powojennym, po wyrokach w moskiewskim procesie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego i w krakowskim procesie działaczy Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego. Podkreślił znaczenie walki Stanisława Mierzwy po wyjściu z więzienia w 1953 r. na rzecz prawdziwej niepodległości Polski i o zachowanie tradycji ruchu ludowego, czego nie zmieniło siedem lat spędzonych w więzieniach na Rakowieckiej na Mokotowie i we Wronkach. Prezes Mateusz Szpytma przypomniał także o inicjatywie i współtworzeniu przez Stanisława Mierzwę Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach oraz Towarzystwa Przyjaciół Muzeum, które stało się centrum niezależnej myśli ludowej w rządzonej przez komunistów Polsce.

Wojciech Mierzwa podziękował wszystkim osobom i instytucjom przygotowującym spotkanie w Biskupicach Radłowskich za ogromny wysiłek organizacyjny oraz za wielką życzliwość okazywaną nie tylko postaci śp. ojca, ale także całej bliższej i dalszej rodzinie Mierzwów.

Po tym wystąpieniu Marzena Kruk podziękowała za zaufanie jakim obdarzył Wojciech Mierzwa i jego rodzina Instytut Pamięci Narodowej, że przekazał do archiwum Instytutu dokumenty, fotografie, ale także wspomnienia o swoim ojcu i podkreśliła fakt, że na ich podstawie Radosław Kurek mógł przygotować album, a ona z zespołem – wystawę.

Piotr Łosiński odczytał adres okolicznościowy od wojewody małopolskiego Krzysztofa Jana Klęczara, w którym wojewoda napisał m.in.: Promocja nowej książki Radosława Kurka pozwala nam na nowo odczytać przesłanie, które przez całe życie bliskie było Stanisławowi Mierzwie, adwokatowi i społecznikowi. Nieprzypadkowe jest miejsce i nieprzypadkowy jest czas tego spotkania. To właśnie tutaj, w Biskupicach Radłowskich, 120 lat temu urodził się ten zasłużony i oddany działacz ruchu ludowego. … Szanowni Państwo! Jestem przekonany, że nowa publikacja i towarzysząca jej prezentacji wystawa biograficzna przyczyni się do pogłębienia wiedzy o nieocenionym wpływie Stanisława Mierzwy na los chłopów w Polsce. Tej bowiem misji oddał całe swoje życie, nie bacząc na trudy i wyrzeczenia, jakie musiał ponieść. Za bezgraniczną wierność niepodległościowym wartościom i dążenie do utrzymania bezwzględnej niezależności ruchu chłopskiego wraz z piętnastoma innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego został podstępnie aresztowany, a następnie sądzony w Moskwie. Niech ta wyjątkowa determinacja pozostaje dla nas inspiracją w dziele troski o dobro wspólne, za które jesteśmy wszyscy współodpowiedzialni.

Prezes zarządu Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach Ryszard Ochwat swoje wystąpienie zaczął od przekazania uczestnikom spotkania pozdrowienia od prezesa Polskiego Stronnictwa Ludowego, wicepremiera, ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza. Zastanawiając się jak Witos i Mierzwa zachowaliby się w obecnej sytuacji politycznej w Polsce od razu odpowiedział, że gdybyśmy zechcieli ich posłuchać to nie byłoby tych „wojen plemiennych”. Nawiązał w tej kwestii do głoszonej przez Stanisława Mierzwę idei współpracy dla dobra Polski ludzi o różnych poglądach politycznych, której największym obecnie propagatorem jest prezes Władysław Kosiniak-Kamysz.

Krzysztof Kucharski przybliżył kilka wydarzeń z historii Zespołu Szkolno-Przedszkolnego, którego jest dyrektorem. Powiedział m.in.: W 1993 roku Publicznej Szkole w Biskupicach Radłowskich, kiedy dyrektorem szkoły był Czesław Woźniczka, zostało nadane imię bohatera dzisiejszej uroczystości. W 2012 roku w związku z reorganizacją sieci szkół w gminie Radłów, Stowarzyszenie na rzecz wsi Biskupice Radłowskie stało się organem prowadzącym dla Niepublicznego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. Niepubliczna szkoła przejęła imię, sztandar i tradycje i od tego czasu kultywuje pamięć o patronie. W swojej działalności dydaktyczno-wychowawczej kierując się żywym patriotyzmem bierzemy udział w uroczystościach poświęconych pamięci Stanisława Mierzwy, a także pamiętamy o rocznicy jego urodzin i śmierci. Delegacja naszej szkoły odwiedza również miejsce spoczynku mecenasa Mierzwy na cmentarzu w Wierzchosławicach. Możemy pochwalić się jedyną działającą na terenie gminy Drużyną Orląt, która za swojego patrona obrała osobę Stanisława Mierzwy.

Do kończącego swoją wypowiedź dyrektora Krzysztofa Kucharskiego podszedł radny Radłowa Konrad Rudziński i przeczytawszy pierwsze oraz ostatnie akapity wręczył dyrektorowi z przeznaczeniem do szkolnej izby pamięci list od Stanisława Mierzwy – odpis jego listu do prymasa Polski.

Po przemówieniach sala przez kilkadziesiąt minut rozbrzmiewała muzyką i śpiewem uczniów miejscowej szkoły w patriotycznym programie słowno-muzycznym, tematycznie związanym z patronem szkoły, szkołą, rodzinną miejscowością i Ojczyzną. Na scenę wprowadziły ich Elżbieta Rodak i Elżbieta Miś, nauczycielki, które zza zasłon dyskretnie kontrolowały kolejność występów młodych artystów. Młodzież do tego występu obydwie panie przygotowały razem z Barbarą Mączko, także nauczycielką. Piękny koncert uczniowie zakończyli hymnem szkoły, gdy wszyscy powstali z krzeseł.

 (fot. Paweł Zielony)

 (fot. Benedykt Wierzbicki)

Uczestnicy spotkania podczas śpiewania        hymnu szkoły (fot. Benedykt Wierzbicki)

Schodzącej ze sceny młodzieży za piękny występ podziękował w imieniu najbliższej rodziny Stanisława Mierzwy syn Wojciech wręczając na ręce dyrektora Kucharskiego słodki upominek.

(fot. Paweł Zielony)

(fot. Benedykt Wierzbicki)

Wojciech Mierzwa (L) wręcza dyrektorowi   Krzysztofowi Kucharskiemu (P)   słodki upominek dla młodzieży

Po zakończeniu koncertu prowadząca spotkanie Marzena Kruk poprosiła Radosława Kurka, dr. Mateusza Szpytmę oraz Wojciecha Mierzwę o wymianę opinii nt. życia i działalności Stanisława Mierzwy oraz koncepcji powstania publikacji jemu poświęconej. Mateusz Szpytma odpowiadał na pytania dotyczące m.in. współpracy Stanisława Mierzwy z premierem Wincentym Witosem, zachowania się wobec składanych propozycji współpracy z powojennymi komunistycznymi władzami państwowymi i politycznymi, a Wojciech Mierzwa – o pierwszych spotkaniach z ojcem po jego wyjściu z więzienia, o stosunku do osób o odmiennych zapatrywaniach politycznych. Radosław Kurek, autor książki STANISŁAW MIERZWA 1905-1985, w odpowiedziach przybliżył cel i zakres prac nad publikacją omawiając obszerniej źródła pozyskania i dobór materiałów.

Na pytania Marzeny Kruk odpowiadają (od lewej) Wojciech Mierzwa, dr Mateusz Szpytma, Radosław Kurek (fot. Tomasz Mierzwa)		O pracy nad książką opowiada jej autor Radosław Kurek (fot. Benedykt Wierzbicki)

Po dyskusji ogromną niespodzianką było przypomnienie piszącemu ten komunikat przez Panią Dyrektor Marzenę Kruk niedawnej rocznicy jego urodzin i wręczenie – przy gromkim śpiewie zebranych w sali 100 LAT – bukietów pięknych kwiatów oraz upominków przez Panią Marzenę Kruk i Pana dr. Mateusza Szpytmę, przez Pana Mateusza Borowca i Panią Barbarę Marcinkowską oraz przez Pana Krzysztofa Kucharskiego i Pana Zbigniewa Madeja.

Od tego momentu zebrani mogli już swobodnie porozmawiać z innymi uczestnikami spotkania i przede wszystkim z autorem promowanej książki.

O kilka słów rozmowy i dedykację prosiło wiele osób. Do stolika Radosława Kurka kolejka wydawała się nie mieć końca… Okolicznościowych wpisów nie odmówił także zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma.

(fot. Paweł Zielony)

O zawartości promowanej książki napiszemy w niedalekiej przyszłości, ale już teraz możemy potwierdzić zachwyt nad nią „kolejkowiczów”, pobieżnie przeglądających kartki gdy cierpliwie czekali na rozmowę z Radosławem Kurkiem.

Podczas indywidualnych rozmów w salach Domu Kultury i oczekując na rozmowę z autorem promowanej książki można było się posilić pysznymi gorącymi i zimnymi daniami, które przygotował Zespół Regionalny „Biskupianie” kierowany przez Lucynę Bojan, wspomożony przez biskupicką rodzinę Mierzwów. Tylko autor promowanej publikacji był w tym względzie poszkodowany gdyż nie odmawiał rozmowy oraz wpisów dedykacji i nie miał czasu spokojnie skosztować przygotowanych specjałów.

Czynne było także stoisko z wydawnictwami Instytutu Pamięci Narodowej gdzie można było zakupić w promocyjnej cenie nie tylko książkę Radosława Kurka, ale także inne publikacje. O ile szwedzki bufet był urozmaicony i niezwykle obfity, to na stoisku zapas książek o Stanisławie Mierzwie szybko wyprzedano i dla wielu chętnych ich zabrakło. Jak przyznali pracownicy Instytutu z taką sytuacją dawno się już nie spotkali, gdyż na podobnych promocjach na ogół wystarczało 30-40 egzemplarzy a oni na wszelki wypadek przywieźli aż prawie sto.

Fragment szwedzkiego bufetu (fot. Paweł Zielony)

Stoisko z wydawnictwami Instytutu Pamięci Narodowej (fot. Joanna Wąsik)

Pomimo upływu kilkunastu już dni od spotkań 8 II 2025 w Wierzchosławicach i w Biskupicach Radłowskich nadal jesteśmy pod wrażeniem tych wydarzeń podziwiając wielki wysiłek ich organizatorów i zachwycamy się postawą tamtejszych mieszkańców za nadal żywe zainteresowanie postacią Stanisława Mierzwy.

Przedstawicielom instytucji i stowarzyszeń uczestniczącym w wydarzeniach upamiętniających mojego ojca, przyjaciołom i znajomym z Biskupic Radłowskich, z okolicznych miejscowości i przybyłym z odleglejszych regionów oraz rodzinie serdecznie dziękuję za liczny udział w uroczystościach 8 lutego 2025 oraz zachowanie ojca w życzliwej pamięci.

SZCZEGÓLNIE GORĄCO DZIĘKUJĘ GŁÓWNYM ORGANIZATOROM TYCH WYDARZEŃ – PANU PREZESOWI MATEUSZOWI SZPYTMIE I PANI DYREKTOR MARZENIE KRUK ORAZ PANU BURMISTRZOWI RADŁOWA MATEUSZOWI BOROWCOWI I ICH WSPÓŁPRACOWNIKOM. WYRAZY WDZIĘCZNOŚCI ŚLĘ TAKŻE ZESPOŁOM POD KIEROWNICTWEM PANI DYREKTOR BARBARY MARCINKOWSKIEJ I PANA DYREKTORA KRZYSZTOFA KUCHARSKIEGO Z INSTYTUCJI WSPÓŁORGANIZUJĄCH UROCZYSTOŚCI.

Wojciech Mierzwa

Kraków, 28.02.2025.

 Od redakcji

Radosław Kurek (ur. 1984 r. w Tuchowie) jest historykiem i archiwistą, absolwentem kierunku historia na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Od 2009 r. pracuje w Oddziałowym Archiwum IPN w Krakowie, gdzie obecnie zajmuje stanowisko głównego specjalisty i koordynatora Zespołu Gromadzenia i Opracowywania Dokumentów. Do jego głównych obowiązków należy merytoryczne opracowywanie materiałów archiwalnych, a także realizacja zadań związanych z ogólnopolskim projektem Archiwum Pełne Pamięci, skierowanym do osób i instytucji, które chcą przekazać do zasobu archiwalnego IPN zgromadzone przez siebie materiały i pamiątki historyczne. Swoje zainteresowania badawcze koncentruje wokół działalności organów bezpieczeństwa państwa w okresie stalinowskim w PRL ze szczególnym uwzględnieniem biografii politycznej podsekretarza stanu w MBP – Romana Romkowskiego (zob. m.in.: R. Kurek, Romkowski Roman (właśc. Grünspan Menasche) 1907-1968 [w:] Leksykon bezpieki. Kadra kierownicza aparatu bezpieczeństwa 1944–1956, tom III, red. W. Bagieński, M. Dźwigał, Warszawa 2022), a także wokół historii ruchu ludowego w XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem biografii Stanisława Mierzwy (zob.: R. Kurek, Stanisław Mierzwa 1905-1985, Warszawa 2025). W 2022 r. ukończył studia podyplomowe na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na kierunku: Prawo umów w obrocie konsumenckim i profesjonalnym. (WM)